In mei en juni is door Archeologie West-Friesland in opdracht van de gemeente Enkhuizen archeologisch onderzoek uitgevoerd tijdens werkzaamheden bij de Oude Gouwsboom, een van de waterpoorten van Enkhuizen. De Oude Gouwsboom bestaat uit een doorvaart met daarboven een klein gebouw, waarin een houten schot hangt dat in geval van nood de doorvaart kon afsluiten. Twee kademuren bij de eeuwenoude waterpoort worden momenteel vernieuwd door aannemer De Boer & De Groot, wat door verzakking noodzakelijk is. Naar verwachting zijn de werkzaamheden in oktober afgerond. Bij het onderzoek is de constructie van de kademuren onderzocht en is een bijzondere vondst gedaan.
Drie waterpoorten
De Oude Gouwsboom is een van de drie waterpoorten die rond 1600 aan de rand van de stad is gebouwd. De poorten dateren uit de tijd dat Enkhuizen werd vergroot en van nieuwe verdedigingswerken met wallen en bastions werd voorzien. De Oude Gouwsboom en Boerenboom bestaan tegenwoordig nog, de Ketenboom is in 1886 afgebroken. Op basis van historische gegevens kan de bouw van de Oude Gouwsboom rond 1607 worden geplaatst. In 1790 vond een grote renovatie van de doorvaart plaats; een sluitsteen met dit jaartal herinnert hieraan.
Schil
Een van de kademuren die is onderzocht, is een vleugelmuur van de waterpoort. Deze vleugelmuur staat ongeveer haaks op de doorvaart en heeft als doel om de achtergelegen grond te keren. De waterzijde van de muur was van gele bakstenen. Bij de afbraak bleek dat dit een dunne schil was tegen de waterzijde van de muur en dat zich hierachter de originele vleugelmuur uit de vroege 17de eeuw bevond. Deze originele muur was gemaakt van rode bakstenen en aan de onderkant maximaal 75 cm breed. De onderkant van deze oude vleugelmuur met de houten fundering daaronder blijft bij de huidige renovatie behouden. De schil van gele bakstenen dateert vermoedelijk van de renovatie van 1790. In deze tijd is tevens de bovenkant van de oude kademuur weggebroken en vervangen door een constructie met stapels dakpannen op hun kant.
Een andere kademuur dateert uit de periode rond 1900. Deze muur is volledig weggebroken en de houten palen hieronder zijn verwijderd. Uit de palen zijn houtmonsters gezaagd, zodat zij door middel van dendrochronologisch onderzoek kunnen worden onderzocht. Met dit onderzoek wordt het kapjaar van het hout bepaald en dat geeft weer informatie over vroegere werkzaamheden aan de kademuur.
Afvallaag
Bij het archeologisch onderzoek zijn ook vondsten verzameld. Achter de vleugelmuur bleek afval te zijn gestort bij de bouw van de waterpoort, dus rond 1607. Het gaat om haardas en keukenafval van inwoners van Enkhuizen, met name scherven van keramiek. De vondsten geven een boeiende inkijk in de spullen die men gebruikte om onder meer te koken en te eten, in de periode dat Enkhuizen een grote en welvarende stad was. Er zijn onder meer scherven van Italiaanse borden en een stukje Chinees porselein gevonden.
Pintadeira
Een bijzondere vondst is gemaakt van messing en heeft de vorm van een sleutel, maar is aan de achterkant plat. De baard van de sleutel heeft een geribbeld randje. Dit voorwerp is onmiskenbaar afkomstig uit Portugal en dateert waarschijnlijk uit de 16de eeuw. In Portugal zijn veel van dit soort sleuteltjes (pintadeira) bekend. Het idee is dat ze werden gebruikt om brooddeeg in te krassen zodat het brood na het bakken in een gemeenschappelijke oven individueel herkenbaar was. Inkrassen van een kruis in het deeg is bovendien een bekende katholieke handeling als zegening en uit dankbaarheid. En het brood kreeg hierdoor natuurlijk een mooie vorm bij het rijzen. De pintadeira moet met een Portugese handelaar in Enkhuizen terecht zijn gekomen. Het is, voor zover bekend, de enige pintadeira die buiten Portugal is gevonden.
